zwaar beschadigd archief opheusden
21 september 2021

Archief NH-gemeente Opheusden gerestaureerd en online

Hoogduin papierrestauratoren heeft een belangrijke bron voor onderzoek gerestaureerd: het archief van de Nederlands Hervormde Gemeente Opheusden. We zijn erg blij met het resultaat. De inventarisnummers 2 t/m 8 waren in een erg slechte materiƫle staat en absoluut niet hanteerbaar. Deze mooie bron is nu gelukkig wel toegankelijk.

Het archief van de hervormde gemeente Opheusden (1502) is in de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. Slechts  enkele archiefdozen konden worden gered, maar die waren dus zeer zwaar beschadigd. Eén doop-, trouw- en lidmatenboek was al eerder gerestaureerd en - voor zover leesbaar - voor onderzoek beschikbaar. De overige stukken zijn in 2019 geïnventariseerd. Het bleken belangrijke stukken te zijn: handelingen (notulen) van de kerkenraad van 1756-1926, doop- en lidmatenboeken vanaf 1797 en een register met rekeningen van 1835-1850. Deze bronnen waren door hun enorm slechte staat niet beschikbaar voor onderzoek. Na restauratie zijn ze dat nu wel!

Bronnen over Opheusden zijn niet in ruime mate voorhanden. Het dorpspolderarchief begint in 1772. Het archief van het ambt en de dijkstoel van de Nederbetuwe bevat slechts enkele oudere stukken die specifiek over Opheusden gaan. Voor de oudere geschiedenis van Opheusden kan men wel terecht in de algemene series van het ambt Nederbetuwe en het rechterlijk archief van de Nederbetuwe. Transcripties en indexen, aanwezig in de publicaties van de heer P.D. Spies en in de Osenvorenreeks, kunnen als zoekingang voor het rechterlijk archief worden gebruikt. Beide series zijn te raadplegen op de studiezaal.

Kerkarchieven vormen een belangrijke bron voor de geschiedenis van een dorp. Er worden veel inwoners in genoemd en er is vaak informatie uit te halen over armenzorg. Daarom zijn we heel blij dat door de restauratie van deze stukken, deze unieke bronnen over Opheusden voor onderzoek beschikbaar zijn.

Schade en restauratie
De stukken in dit archief zijn grotendeels geschreven op lompenpapier, deels op moderner houthoudend papier. De boekbanden zijn in het verleden ernstig aangetast door vocht en schimmel. Hierdoor was de structuur van het papier ernstig verzwakt. We noemen deze schade ook wel: vervilting. Papier verliest daarbij sterkte doordat papiervezels gebroken zijn, het papier wordt daardoor zwak. Zoals ook op de afbeeldingen goed zichtbaar is, was de vervilting van deze banden zeer ernstig. Een deel van de bladen was bovendien door vocht verkleefd. Het raadplegen was onmogelijk zonder verdere schade toe te brengen. 

schade archief opheusdenschade archief opheusdenEr is zelfs voor zulke zwaar beschadigde archiefstukken wel een conserverende behandeling mogelijk om het verzwakte papier weer stevigheid te geven. Dit kan door het papier per vel aan te vezelen en het met een dunne laag Japans (transparant) papier te versterken. Hierdoor kan het papier weer worden gehanteerd en bestudeerd. Door het papier aan te vezelen is het ook sterk genoeg om het vervolgens te digitaliseren. Veel van de informatie kan hierdoor weer toegankelijk worden gemaakt. 

Op de afbeeldingen hierboven zie je de ernstige schade voorafgaand aan behandeling. Hieronder foto’s van het gerestaureerde resultaat.

restauratie archief opheusdenrestauratie archief opheusden